Historie
Historie van de kerk van Gasselte.
Gasselte is een oude nederzetting. Bij de aanleg van de tunnel onder rijksweg 34 is in 1975/77 een oudheidkundig bodemonderzoek gedaan, waarbij sporen aan het licht kwamen van een wegdorp, dat daar gelegen heeft tussen ca. 850-1150. Later bestond het dorp uit twee delen, het Grotenend en het Lutkenend, ook Westenend en Kerkenend geheten.
Deze zijn in de 19e en 20e eeuw met elkaar verbonden door bebouwing aan de Dorpsstraat.
Het Witte Kerkje is gebouwd aan de rand van de hoge es. Waarschijnlijk gesticht in de tweede helft van de 13e eeuw. De eerste vermelding is uit 1328, als Harmen pastoor in Gasselte is.
Stichters waren de Gasselter eigenerfden, zoals in de kroniek staat, “eertijts gestyfftet op 24 Hoffsteden.”
De kerk is een dochterkerk van Borger. Tot in de 20e eeuw moesten sommige Gasselter boeren rogge leveren aan die kerk.
Uiteraard was de kerk katholiek, gewijd aan Onze lieve Vrouwe, een Maria kerk.In 1362 werd door ene Wermoldus van Gasselte in de kerk een bijaltaar gesticht, gewijd aan de heilige Catharina van Alexandrië met daaraan verbonden een priester, vicaris genaamd.
Vanaf dat moment werkten twee priesters in Gasselte.
Op 10 mei 1598 werd de kerk van Gasselte net als alle Drentse kerken Hervormd.
In de loop der eeuwen is het uiterlijk van de kerk door diverse restauraties en verbouwingen ingrijpend veranderd. Tijdens een restauratie, met oudheidkundig onderzoek in 1964, werden aan de noordzijde de sporen van twee muraalbogen gevonden, zichtbaar in de pleisterlaag.
De vorm van deze bogen doet koepelgewelven vermoeden. In 1647 schrijft de kerkenraad, dat dit gewelf ten gevolge van oorlogshandelingen (80-jarige oorlog) en een zware storm ernstige scheuren vertoond boven het koor, het staat op instorten .
In 1651 vind, een ingrijpende verbouwing plaats, waarbij de gewelven mogelijk zijn gesloopt en de kerk werd voorzien van een zolder.
Kerk Gasselte
Tekening van de kerk met klokkenstoel en zonder toren, ca. 1750.
Restauratie
In 1787 werd de klok, die tot dan toe in een klokkenstoel had gehangen, naar het toen gebouwde torentje op de kerk verplaatst.
Ook kwamen er andere ramen en werd de ingang aan de noordzijde dichtgemaakt.
De sporen van deze verbouwingen zijn zeker aan de noordkant nog goed te zien.
In 1851 vindt weer een grootscheepse verbouwing plaats. Er komt een nieuw dak met blauwe pannen op de kerk. Van binnen wordt een halfrond gestukadoord plafond aangebracht, en van buiten een witte pleisterlaag.
In 1929 komt een orgel in de kerk, daarvoor moet een plek komen, het z.g.”orgelbeun” wordt gebouwd en de banken krijgen ook een opknapbeurt.
Na de 2e wereldoorlog volgt in 1963 weer een belangrijke restauratie van het interieur. De banken worden verwijderd en vervangen door stoelen. Het koor wordt iets verhoogd en de oude vloer vervangen door estriken of plavuizen.
Het in slechte staat verkerende oude orgel, wordt in 1995 vervangen door een in 1839 door de orgelmaker J.C.Scheuer vervaardigd exemplaar.
Zowel de kerk, als het orgel vallen onder monumentenzorg.
De maniëristische preekstoel met gesneden omlijsting van de panelen dateert uit ca.1630.
Voor het koor liggen twee zandstenen sarcofaagdeksels uit de 13e eeuw, waarvan de ene als
altaarsteen heeft dienst gedaan
Op het koor liggen de zerken van de ette Jan Hilbingh 1655 - 1709 en de schulte Jan Alingh 1702 - 1784 en zijn vrouw.
Kerk Gasselte
De avondmaalstafel dateert uit het derde kwart van de 17e eeuw, het is een eikenhouten meubel, de tafel wordt gedragen door vier zuilvormige poten, deze zijn met sporten met elkander verbonden, het tafelblad bestaat uit een omlijst paneel.
Kerk Gasselte
Het offer blok is uit 1681
Het koperen doopbekken is uit 1696 en de smeedijzeren stander uit 1780.
Kerk Gasselte in de 2e Wereldoorlog.
In april 1945 zou de kerk bijna zijn vernietigd, met 300 mannen uit het dorp binnen de oude muren. In het dorp was sinds oktober 1944 een afdeling van de NSKK gelegerd. Van 7 op 8 april 1945 landden Franse parachutisten in Drenthe. Deze para's doen op 9 april een aanval op het hoofdkwartier van de NSKK in de pastorie. Na een vuurgevecht worden veel gevangenen door de para's meegenomen naar het bos. De Gasselters denken ten onrechte dat ze bevrijdt zijn. Velen gaan naar de pastorie om te kijken, en enkelen nemen spullen meenaar huis. Gewaarschuwd door gevluchte NSKKers, komen Duitse militairen uit Borger om de orde te herstellen. Ze geven alle mannen bevel, zich om 7 uur in de kerk te melden. Dan blijkt dat de Duitsers de dieven willen krijgen, anders zal de kerk met alle gevangen mannen worden opgeblazen. Doordat enkele schuldigen zich melden en door ingrijpen vande NSB burgemeester, wordt het onheil op het laatste moment afgewend.
Zie monument bij de ingang van de pastorie.
zie boek J. Kroezenga: "De boot is omgeslagen"
zie boek over dropping v.d. Franse parachutisten "Operatie Amherst" door R Flamand / J. H.Jansen
